آینده پژوهی زیست محیطی و توسعه پایدار

آینده پژوهی زیست محیطی و توسعه پایدار

تحلیل سینوپتیکی بارش سنگین درنیمه شرقی عراق (مطالعه موردی: ۱۲ آوریل ۲۰۲۳)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشکده آموزش پایه، دانشگاه میسان، عراق
چکیده
هدف: بارش‌های سنگین و سیل‌آسا در مناطق خشک و نیمه‌خشک مانند عراق، اگرچه پدیده‌ای نادر محسوب می‌شوند، اما در صورت وقوع می‌توانند خسارات جانی و مالی قابل‌توجهی به زیرساخت‌ها، تأسیسات شهری و جمعیت انسانی وارد آورند. در تاریخ ۱۲ آوریل ۲۰۲۳، بارش‌های شدید و گسترده‌ای در نیمه شرقی عراق رخ داد که منجر به آبگرفتگی معابر، اختلال در زندگی عادی شهروندان و وارد آمدن خسارات به بخش‌های مختلف گردید. هدف از این مطالعه، تحلیل و بررسی الگوهای سینوپتیکی و دینامیکی حاکم بر جو در زمان وقوع این رخداد بارشی است تا با شناسایی عوامل مؤثر، بتوان پیش‌بینی دقیق‌تری از رویدادهای مشابه در آینده ارائه داد.
روش‌ها: بدین منظور، از داده‌های مربوط به چهار نقشه سینوپتیک شامل نقشه بارش، ارتفاع ژئوپتانسیل تراز ۵۰۰ هکتوپاسکال، تاوایی تراز ۸۵۰ هکتوپاسکال، فشار تراز دریا، رطوبت نسبی، خطوط جریان در تراز ۸۵۰ هکتوپاسکال و باد تراز ۱۰۰ هکتوپاسکال استفاده شد. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل دیداری و تفسیر فیزیکی این نقشه‌ها در روز مورد مطالعه بود که توسط نرم‌افزارهای تخصصی هواشناسی تهیه و ترسیم گردیدند.
نتایج: نتایج حاصل از تحلیل نقشه‌ها نشان داد که یک ناوه عمیق در تراز میانی جو (۵۰۰ هکتوپاسکال) در شرق مدیترانه، همراه با یک کم‌فشار قوی در سطح زمین بر روی خلیج فارس، شرایط را برای صعود دینامیکی و همگرایی رطوبت فراهم کرده بود. رطوبت مورد نیاز این سامانه از دریای سرخ، خلیج فارس و دریای عرب و توسط بادهای جنوبی به منطقه تزریق شده است. وجود تاوایی مثبت شدید در تراز ۸۵۰ هکتوپاسکال و رطوبت نسبی بالای ۸۵ درصد، ناپایداری جو را تشدید کرده و منجر به تشکیل ابرهای کومولونیمبوس و بارش‌های رگباری و رعد و برق گردید. همچنین، اختلاف فشار قابل‌توجه بین کم‌فشار خلیج فارس و پرفشارهای اروپایی، سبب افزایش شیو فشار و شدت جریانات جنوبی شده بود.
نتیجه‌گیری: در مجموع، ترکیب همزمان ناوه عمیق، کم‌فشار سطحی، رطوبت بالای جو و ناپایداری شدید جو، عامل اصلی بارش‌های سیل‌آسا در جنوب و شرق عراق در تاریخ مورد مطالعه بود. این پژوهش نشان می‌دهد که همزمانی عوامل همدیدی و دینامیکی در ترازهای مختلف جو، نقش تعیین‌کننده‌ای در وقوع بارش‌های سیل‌آسا در مناطق خشک دارد.

تازه های تحقیق

این پژوهش با استفاده از داده‌های شبکه‌بندی شده ۵۷ ساله (۲۰۰۷-۱۹۵۱) و به کارگیری روش‌های آماری و مکانی، به واکاوی الگوهای زمانی و مکانی بارش در عراق پرداخته است. نتایج نشان می‌دهد که توزیع بارش در این سرزمین یکنواخت نیست و از شمال به جنوب و از شرق به غرب کاهش می‌یابد. همچنین، آزمون من-کندال بر روی سری‌های زمانی هفده‌گانه، وجود روند معنی‌داری را در بارش سالانه عراق طی دوره ۵۷ ساله تأیید نکرد.

کلیدواژه‌ها
موضوعات

Deagan, E. M., & Al-Jiboori, M. H. (2023). The relationship of CLWC and rainfall to the synoptic cases of two case studies over Iraq. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 1262 (8), Article 082038. https://doi.org/10.1088/1755-1315/1262/8/082038
Francis, D., Fonseca, R., Bozkurt, D., Nelli, N., & Guan, B. (2024). Atmospheric river rapids and their role in the extreme rainfall event of April 2023 in the Middle East. Geophysical Research Letters, 51 (12), e2024GL109446. https://doi.org/10.1029/2024GL109446
Jabbar, M. A. R., & Hassan, A. S. (2023). The connection between 500 hPa geopotential height and heavy rainfall over Iraq: A case study. AIP Conference Proceedings, 2830 (1), 050002. https://doi.org/10.1063/5.0156846
Kadhum, J. H., Al-Zuhairi, M. F., & Hashim, A. A. (2022). Synoptic and dynamic analysis of few extreme rainfall events in Iraq. Modeling Earth Systems and Environment, 8 (4), 4939–4952. https://doi.org/10.1007/s40808-022-01419-1
Mohammed, A. J., Hashim, A. A., Kadhum, J. H., & Mohammed, S. K. (2023). The back trajectory study for selected extreme rainfall events over Iraq. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 1223 (1), Article 012006. https://doi.org/10.1088/1755-1315/1223/1/012006
Mutashar, H. H. (2026). Synoptic analysis of trough depressions and their impact on rainfall in central and southern Iraq during winter and spring. Wasit Journal for Human Sciences, 22 (1), 388–370. https://doi.org/10.31185/wjfh.Vol22.Iss1.1429.
Rashidi AhmadAbad, E. (2015). Temporal and spatial analysis of precipitation in Iraq. Geographical Researches, 30(1), 209-224