گروه جغرافیا ، دانشکده ادبیات و اقتصاد ، دانشگاه لرستان ، خرم آباد ، لرستان
چکیده
انتشار پیوسته گازهای گلخانهای، پارامترهای هواشناختی و هیدرولوژیکی را در معرض دگرگونیهای پیچیده قرار داده است. رشتهکوه زاگرس، بهعنوان شاهرگ حیاتی تولید رواناب در غرب و جنوبغرب ایران، در برابر این تغییرات بسیار آسیبپذیر است. این پژوهش بهمنظور ارزیابی روندهای یکنواخت و نایکنواخت بارش و دمای ماهانه، دادههای ایستگاه سینوپتیک خرمآباد را در بازه ۱۹۹۵–۲۰۲۳ (۲۹ سال) با آزمون من-کندال و روش تحلیل روند (ITA) بررسی کرده است. نتایج دمایی نشان میدهد میانگین سالانه با شیب صعودی معناداری افزایش یافته است. گرمایش در تمام ماهها مشهود بود و در زمستان به اوج رسید؛ بهطوریکه دمای دسامبر بیش از ۱.۵ درجه و ژانویه و فوریه بیش از ۱ درجه سانتیگراد افزایش یافت. در مقابل، بارش سالانه (6/446 میلیمتر) نوسانات شدید (cv= 30/4%) و بینظمی ذاتی (چولگی 1/1) نشان داد و فاقد روند خطی معنادار بود. تحلیل ITA ناهمگنی رژیم بارش را آشکار کرد: کاهش محسوس در بهار و پاییز، ثبات نسبی در زمستان و نوسان شدید در تابستان. این ترکیب گرمایش پایدار و بارش متغیر، فشار هیدرولوژیک فزایندهای بر منابع آب منطقه وارد میکند. برای سازگاری، پیشنهاد میشود تقویم کاشت دیم دو هفته جلوتر افتد، حجم مرده سدها ده درصد کاهش یابد و شبکه پایش رادار بارش در بالادست زاگرس استقرار یابد. یافتهها شواهد روشنی از ارتباط روندهای اقلیمی با کاهش پایداری منابع آب ارائه میدهد و میتواند مبنای تصمیمسازی برای مدیریت پایدار آب قرار گیرد.