در دهه‌های اخیر، پیچیدگی روابط میان انسان و محیط‌زیست منجر به بروز بحران‌های چندسطحی در عرصه‌های زیستی، اجتماعی و روانی شده است. پژوهش حاضر با هدف ارائه نظریه‌ای میان‌رشته‌ای با عنوان «زیست‌پذیری پایدار»، به مدل‌سازی ساختاری تعاملات انسان–محیط‌زیست با بهره‌گیری از رویکرد آینده‌نگر می‌پردازد. این نظریه با ترکیب مؤلفه‌های زیستی، اجتماعی و روانی، چارچوبی نو برای تحلیل پایداری در سطح جوامع انسانی فراهم می‌آورد. در این پژوهش، از داده‌های ترکیبی (واقعی و نظری) و مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) برای تبیین رابطه میان شاخص‌هایی همچون بهره‌وری زیستی، تاب‌آوری روانی، پایداری اجتماعی و نظام‌های بازخوردی استفاده شده است. نتایج نشان می‌دهند که شاخص زیست‌پذیری پایدار (SLI) می‌تواند به‌عنوان ابزاری تحلیلی برای پیش‌بینی فروپاشی یا پایداری اکوسیستم‌ها در سناریوهای مختلف آینده ایران به‌کار رود. این نظریه، بنیانی مفهومی برای توسعه سیاست‌های یکپارچه محیط‌زیستی فراهم می‌سازد که به‌جای تمرکز صرف بر تخریب، بر ظرفیت باززایی، یادگیری سیستمی، و تاب‌آوری در سطوح فردی و اجتماعی تأکید دارد.